SARS-CoV-2 u zwierząt – wybrane aspekty

5 października 2020 roku Ministertwo Środowiska i Żywności Danii zawiadomiło o planowanej likwidacji 17 milionów norek w związku z pojawieniem się u nich licznych przypadków COVID-19. Wprawdzie już wcześniej zaobserwowano objawy chorób manifestujące się zapaleniem płuc w kilku stadach lecz nie to leżało u podstaw podjęcia tak drastycznych decyzji. Były ona raczej następstwem ostrzeżenia, ze strony Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego Danii, o możliwości przenoszenia wirusa SARS-CoV-2 ze stad chorych norek na populację ludzką. Co gorsza w organizmach norek dochodzić miało do mutacji wirusa w genach istotnych dla regionu lipoproteiny S, mieszczącej się na wypustkach wirusa, odpowidzialnej za przyłączania się wirusa do receptorów komórek człowieka. Mutacja ta mogła być brzemienna w skutkach ponieważ w oparciu o znajomość budowy lipoproteiny S tworzona jest szczepionka mająca na celu zatrzymanie szalejącej na świecie pandemii. Zauważono, że wirusy SARS-CoV-2 izolowane od norek były słabiej neutralizowane przez przeciwciała pochodzące od ludzi, którzy byli wcześniej zainfekowani wirusem nie zmutowanym w organizmach norek. W prawdzie różnica ta była niewielka i dotyczyła przeciwciał pochodzących od 2 spośród 9 badanych ludzi, ale informacja ta dotarła do mediów i wywołała szeroką dyskusję nad zaobserwowanym zjawiskiem. Pojawił się pogląd, że duże rozprzestrzenienie się tak zmutowanego wirusa u ludzi mogłoby doprowadzić do tego, że aktualnie przygotowane do użycia szczepionki stałyby się mało skuteczne. Eksperci z WHO nie podzielili w pełni tych obaw i określili, że ryzyko dla populacji ludzi nie jest duże. Podkleślili ważność śledzenia zmian wirusów i konieczność szybszej wymiany informacji pomiedzy wirusologami, a specjalistami chorób zakaźnych w tym zakresie.

Jednak sytuacja, która zaistniała w Danii była pewnym ostrzeżeniem. Zakażenie norek od chorych ludzi i ponownie ludzi od norek wzbudziło tam szeroki rezonas, jakkolwiek efekt podobny zabserwowano już wcześniej w innych krajach. Donoszono o tym z Holandii, Hiszpanii, Włoch, Grecji, Szwecji i USA. W większości tych krajów do zakażenia norek dochodziło od chorych na COVID 19 ludzi. Zauważono, że norki i fretki są bardzo podatne na zakażenie wirusem SARS-CoV-2. Bardzo łatwo je zakazić eksperymentalnie poprzez kontakt bezpośredni i pośredni np. przez powietrze zanieczyszczone wirusem. Przebieg choroby zwłaszcza u fretek jest badzo podobny do obserwowanego u ludzi. Dlatego właśnie fretki wybrano jako modelowe zwierzęta doświadczalne.

Raz zawleczony na fermę wirus nie da się praktycznie już eradykować. Sprzyjają temu zapewne sposoby chowu tych zwierząt w drucianych klatkach, ze ściółką, która w ciepłych porach roku, generuje dużą ilość pyłów i kurzu, które ułatwiają rozprzstrzenianie się wirusów. Choroba ma często przebieg bezobjawowy, ale notuje się także typowe objawy dla górnych i dolnych dróg oddechowych. Pewne faky wskazują, że wrażliwość na wirusy może zależeć od lini hodowlanej, co sugeruje możliwości wystąpienia czynnika genetycznego sprzyjającego łątwiejszej transmisji wirusa. Należy podkreślić, że łatwość przenikania wirusa do różnych gospodarzy prowadzić może do akumulacji zmian mutacyjnych. Na fermach w Holandii zauważono, że na podstawie pewnych zmian genetycznych występujących u wirusa można udowodnić na której fermie doszło do zakażenia poszczególnych ludzi. Można było przypuszczać, że adaptacje zmian pójdą w kierunku uniemożliwiającym powtórne zakżenia ludzi, ale tak się nie stało.

Z całą pewnością podkreślić należy, że liczba zachorowań na COVID-19 wirusem pochodzącym od norek jest niewielka w porównianiu z liczbą zachorowań w wyniku transmisji wirusa od ludzi. Jednak powstanie tak licznego rezerwuaru wirusa, wiążego się z nie do końca dającymi się przewidzieć konsekwencjami dla ludzi, leżało zapewne u podstaw tak drastycznej decyzji likwidacji stad w Danii.

A jak wygląda rozprzestrzenianie się wirusa SARS-CoV-2 u innych zwierząt?
Infekcje wirusem u zwierząt domowych raportowano z różnych krajów. Szereg gatunków jest wrażliwych na infekcje naturalną i eksperymentalną. Dane dotyczące wrażliwości wybranych gatunków zwierząt przedstawia tabela umieszczona poniżej tekstu. Należy jednak zaznaczyć, że dane te są niekompletne i dalsze badania wyjaśniające sposób przenoszenia się wirusów SARS-CoV-2 są niezbędne. Z doniesień wynika, że trzoda chlewna i drób są niewrażliwe na zakażenia eksperymetalne. Na podstawie dotychczasowych informacji należy stwierdzić, że to człowiek z symptomami COVID-19 jest częstym źródłem zakażenia zwierząt. Wirusy SARS-CoV-2 mogą przenosić się także między zwierzętami poprzez kontakt bezpośredni, co sugeruje jego obecność w wydzielinie z układu oddechowego i kale zainfekowych zwierząt. W doświadczeniach laboratoryjnych okres inkubacji choroby jest podobny jak u człowieka. Waha się on między 2 a 14 dniami, średnio 5 dni. Informacje o objawach klinicznych są dość nieliczne. Podobnie jak u ludzi mogą występować objawy ze strony układu oddechowego, takie jak kichanie, kaszel, występowanie obfitej wydzieliny z nosa i worka spojówkowego, wymioty, biegunki, podwyższona temperatura, a nawet letarg. Bywają też infekcje bezobjawowe. U norek zwłaszcza występuje bardzo duża zachorowalność i na szczęście mała śmiertelność.

Minął rok od pierwszego zidentyfikowanego przypadku COVID-19 w Chinach. Do tej pory nie ma pełnej jasności w jaki sposób i od jakiego zwierzęcia wirus przedostał się do organizmu człowieka. Wiadomo jest wszak, że ryzyko zakażenia w trakcie pandemii od zwierząt jest niewielkie. Nie ma żadnych dowodów potwierdzających tezę, że odgrywaja one w tym procesie istotną rolę. To raczej człowiek rozprzestrzenił wirusa wśród zwierząt domowych i towarzyszących. Dla ograniczenia transmisji wirusa przestrzegane powinny być rygorystycznie wszelkie zasady dotyczące bioasekuracji. Chore zwierzęta powinny być odzielane od zwierząt zdrowych i od ludzi. Z kolei ludzie chorzy powinni ograniczać kontakt ze zwierzętami towarzyszącymi i innymi ssakami celem wykluczenia dalszej transmisji wirusa.

Gatunek 
Typ infekcji 
Wrażliwość 
 Objawy kliniczne
 Transmisja
 Trzoda chlewna
Eksperymentalna
 Brak
  Nie
  Nie
 Drób
  Eksperymentalna
  Brak
  Nie
 Nie
 Psy 
 Naturalna i eksperymentalna
  Niska 
 Nie
  Nie
 Koty domowe
 Naturalna i eksperymentalna
 Wysoka
  Tak
  Tak, pomiędzy kotami
 Tygrysy i lwy
  Naturalna 
 Wysoka
 Tak
 Tak, pomiędzy zwierzętami
 Fretki domowe
 Eksperymentalna
 Wysoka
 Nie
 Tak, pomiędzy fretkami
 Norka
 Naturalna
 Wysoka
 Tak
 Tak, pomiędzy gatunkowa, również na człowieka
 Nietoperz (Rousettus aegiptiacus)
  Eksperymentalna
 Wysoka
 Tak
 Tak, pomiędzy nietoperzami
 Chomik syryjski
  Eksperymentalna
 Wysoka
 Tak
 Tak, pomiędzy chomikami
 Makaki 
  Eksperymentalna
 Wysoka
 Tak
 Tak

 

Prof. dr hab. Zbigniew Paluszak1, dr hab. Halina Olszewska, prof. uczelni2

1Katedra Mikrobiologii i Technologii Żywności, Wydział Rolnictwa i Biotechnologii
2Katedra Biologii i Środowiska Zwierząt, Wydział Hodowli i Biologii Zwierząt

Literatura:
1. Ministry of Environment and Food of Denmark. COVID-19: all mink in Denmark must be culled. 2020. https://en.mfvm.dk/news/news/nyhed/ covid-19-all-mink-in-denmark-must-be-culled/ (accessed Nov 12, 2020).
2. Oreshkova N, Molenaar RJ, Vreman S, et al. SARS-CoV-2 infection in farmed minks, the Netherlands, April and May 2020. Eurosurveillance 2020; 25: 2001005.
3. Bas B, Munnink O, Sikkema RS, et al. Transmission of SARS-CoV-2 on mink farms between humans and mink and back to humans. Science 2020; published online Nov 10. https://doi.org/10.1126/science.abe5901.
4. Lancet Infect Dis 2020Published OnlineNovember 20, 2020 https://doi.org/10.1016/ S1473-3099(20)30912-9.


Drukuj